Nakajima G10N "Fugaku"

JAPONIA

Sześciosilnikowy ciężki samolot bombowy dalekiego zasięgu. Projekt.

Na początku lat 40-tych lotnictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej dysponowało niemal pełną gamą dość nowoczesnych typów samolotów. Jedyny (i jak się okazało - nie zaspokojony do końca wojny) brak odczuwało w kategorii ciężkich samolotów bombowych dalekiego zasięgu bazujących na lądzie. Wykorzystywane powszechnie w tej roli średnie dwusilnikowe samoloty bombowe Mitsubishi G4M (w kodzie alianckim Betty) nie były jednak w stanie sprostać stawianym im wymaganiom i to zarówno co do zasięgu lotu, jak i udźwigu ładunku bombowego.

Jedną z pierwszych prób naprawy tej sytuacji było opracowanie w firmie Nakajima samolotu G5N "Shinzan" (w kodzie alianckim Liz). Jego konstrukcję oparto na amerykańskim samolocie transportowym Douglas DC-4E. Próby prototypów wykazały jednak, że samolot ten nie nadaje się do bojowego użycia.

Równocześnie - mniej więcej w połowie wojny na Pacyfiku - japońska Kwatera Głowna (Daihonei) i rząd zdały sobie sprawę, że pokonanie Stanów Zjednoczonych nie będzie możliwe bez zniszczenia ich zaplecza materiałowo-technicznego. W związku z tym dowództwo Lotnictwa Marynarki Wojennej opracowało ambitne plany strategicznych uderzeń bombowych na głębokie zaplecze przeciwnika, tj. na centra przemysłowe i komunikacyjne na terytorium USA. Dla swojej koncepcji pozyskało również dowództwo Lotnictwa Armii i wydało wspólne wymagania dla nowego wielkiego bombowca strategicznego dalekiego zasięgu.

W międzyczasie od 1943 roku zakłady Nakajima pracowały nad kolejnym prototypem ciężkiego bombowca, oznaczonym G8N "Renzan" (w kodzie alianckim Rita). Mimo bardzo dobrych osiągów, które zadziwiły nawet amerykańskich ekspertów testujących zdobyte po wojnie egzemplarze, sytuacja ekonomiczna Japonii pod koniec wojny uniemożliwiła podjęcie produkcji seryjnej tego samolotu.

W tym samym czasie specjalna komisja złożona z oficerów Kaigun Koku Hombu oraz przedstawicieli firmy Nakajima (z jej prezydentem Chikuhei Nakajimą na czele) opracowywała założenia koncepcyjne dla nowego, znacznie większego niż G8N bombowca, zdolnego do realizacji postawionego przez Daihonei zadania - skutecznego bombardowania terytorium Stanów Zjednoczonych.

Ciężkie sześciosilnikowe samoloty bombowe Nakajima G10N1 "Fugaku" w locie - wizja artystyczna.
(rysunek: Muneo Hosaka/Green Wave)

Projekt koncepcyjny - oznaczony początkowo kryptonimem Projekt Z - przewidywał, że nowy samolot będzie sześciosilnikowym jednopłatem wolnonośnym o rozpiętości rzędu 65-72 m, długości 40-44 m i masie startowej 125-160 ton. Do jego napędu zamierzano użyć sześciu silników typu Nakajima Ha-54, które były w zasadzie złączonymi po dwa 18-cylindrowymi silnikami gwiazdowymi typu Ha-44. Dzięki temu zamierzano uzyskać łączną moc około 30000 KM, co pozwoliło by uzyskać udźwig maksymalny około 20 ton i wystartować z pasa o długości nie większej niż 1000 m ! Przy okazji tych uzgodnień doszło do lekkiego zatargu z przedstawicielami Lotnictwa Armii, którzy domagali się od samolotu pułapu 10000 m i silnego uzbrojenia obronnego złożonego z jak największej ilości działek kalibru 20 mm. Tymczasem Marynarka uzbrojenie obronne uważała w zasadzie za zbędne, natomiast jego kosztem preferowała pułap rzędu 15000 m i wysoką prędkość maksymalną. Ostatecznie zwyciężyło rozwiązanie kompromisowe, choć wkrótce Armia zrezygnowała z dalszego udziału w pracach studialnych i pod koniec 1943 roku zakłady Nakajima rozpoczęły prace projektowe nad samolotem już tylko na zamówienie Marynarki. Otrzymał on wówczas oficjalną nazwę Doświadczalny Superciężki Samolot Bombowy Marynarki Fugaku (ang. Navy Experimental Super Heavy Bomber Fugaku, Fugaku = poetycka nazwa góry Fuji) i oznaczenie G10N1.

Rysunek projektowanego ciężkiego samolotu bombowego dalekiego zasięgu Nakajima G10N1 "Fugaku" - widok z boku.
(rysunek: Tadeusz Januszewski/[7])

Według wstępnych założeń samolot "Fugaku" miał dokonywać nalotów na cele w USA z ładunkiem 5 ton bomb. Miał startować z lotnisk na macierzystych wyspach Japonii, przelatywać nad Pacyfikiem, bombardować cele w USA i albo wracać do Japonii, albo przelatywać nad Atlantykiem i lądować na lotniskach niemieckich. Te ambitne plany zostały jednak w 1944 roku przekreślone. Najpierw okazało się, że silniki Ha-54 sprawiają problemy w eksploatacji (przegrzewały się dwie tylne gwiazdy cylindrów) i konstruktorzy zostali zmuszeni do zastosowania w projekcie sześciu nowych silników gwiazdowych typu Nakajima NK11A o mocy tylko po około 2500 KM każdy. Klęska japońskiego lotnictwa w bitwie o Mariany w czerwcu 1944 roku spowodowała z kolei mobilizację wszystkich mocy produkcyjnych na budowę bardziej potrzebnych myśliwców, tak więc wszystkie projekty uznane za mniej priorytetowe zostały wstrzymane lub czasowo zawieszone. Dotyczyło to m.in. także projektu bombowca G10N, dla którego ewentualnej produkcji już jesienią 1943 roku rozpoczęto budowę ogromnej hali montażowej. Wszelkie prace nakazano wstrzymać, a już wykonane drobne elementy prototypu poszły na złom. Zniszczono również większość dokumentacji technicznej bombowca, a Alianci dowiedzieli się o istnieniu tego projektu dopiero wiele lat po wojnie.

Rysunek w trzech rzutach ciężkiego sześciosilnikowego samolotu bombowego dalekiego zasięgu Nakajima G10N1 "Fugaku", odtwarzający przypuszczalny wygląd projektu.
(rysunek: Tadeusz Januszewski/[7])

Nakajima G10N1 "Fugaku" nie był jedynym tak wielkim samolotem bombowym, nad którym pracowali japońscy konstruktorzy. Równie imponujące wymiary i masy miał mieć samolot firmy Kawanishi znany jako Doświadczalny 19-Shi Superciężki Samolot Bombowy Marynarki, projektowany w tym samym czasie i traktowany prawdopodobnie jako rezerwowy na wypadek niepowodzenia programu bombowca G10N.

Dane taktyczno-techniczne samolotów Projekt Z i G10N1 (projektowane):

Konstrukcja: sześciosilnikowy wielomiejscowy średniopłat wolnonośny. Kabiny zakryte, podwozie trójpodporowe z kołem przednim, chowane w locie. Wszystkie koła zdwojone. Usterzenie klasyczne, wolnonośne. Konstrukcja metalowa.

Napęd: Projekt Z - sześć 36-cylindrowych silników gwiazdowych w układzie poczwórnej gwiazdy, chłodzonych powietrzem, typu Nakajima Ha-54-01 (inaczej Ha-505) o mocy maksymalnej po około 3678 kW (5000 KM) każdy, napędzających dwa przeciwbieżne metalowe 3-łopatowe śmigła przestawialne o średnicy 4,75-4,78 m (według [7] 3-łopatowe metalowe śmigła przestawialne o średnicy 4,50 m)

G10N1 - sześć 18-cylindrowych silników gwiazdowych w układzie podwójnej gwiazdy, chłodzonych powietrzem, typu Nakajima NK11A (inaczej Ha-53-01) o mocy maksymalnej po około 1839 kW (2500 KM) każdy, napędzających metalowe 4-łopatowe śmigła przestawialne o średnicy 4,80 m

Uzbrojenie: Projekt Z (wg [6]) - dziewięć ruchomych działek kalibru 20 mm Typ 99 Model 2 (po jednym w każdym z dziewięciu stanowisk strzeleckich - w stanowisku strzeleckim w oszklonym nosie kadłuba, w dwóch stanowiskach strzeleckich po bokach przedniej części kadłuba, w obrotowej wysuwanej wieżyczce strzeleckiej na grzbiecie przedniej części kadłuba, w obrotowej wysuwanej wieżyczce strzeleckiej na grzbiecie tylnej części kadłuba, w obrotowej zdalnie sterowanej wieżyczce strzeleckiej pod tylną częścią kadłuba, w dwóch stanowiskach strzeleckich po bokach tylnej części kadłuba oraz w ogonowym stanowisku strzeleckim na końcu kadłuba) oraz bomby o masie maksymalnej do 20000 kg (np. 25 bomb o masie po 800 kg) w komorze bombowej w kadłubie

G10N1 - cztery ruchome działka kalibru 20 mm Typ 99 Model 2 (po jednym w każdym z czterech stanowisk strzeleckich - w obrotowej wieżyczce strzeleckiej na grzbiecie środkowej części kadłuba, w dwóch stanowiskach strzeleckich po bokach tylnej części kadłuba i w stanowisku ogonowym na końcu kadłuba) oraz bomby o masie maksymalnej do 20000 kg w komorze bombowej w kadłubie

Załoga: Projekt Z - 6 do 10 osób (wg niektórych źródeł nawet kilkanaście (12-16 ?) osób)

G10N1 - 7 lub 8 osób

Wytwórnia: Nakajima Hikoki Kabushiki Kaisha, Nagoja, Japonia

Produkcja: tylko projekt

rysunki/drawings: Tadeusz Januszewski/[7]
rysunek kolorowy/artwork: Muneo Hosaka via Green Wave